Natuur ervaren met al je zintuigen

Zintuigen als ingang voor educatie en verwondering
Het begint met het uitnodigen van de kinderen in een bijzonder gebied, waar je toegang tot krijgt met een zelf gevonden "sleutel": vind iets waar je wat mee hebt, bijvoorbeeld een kastanje die de zelfde kleur heeft als je haar - een stokje dat net zo lang is als jij, een veer omdat je graag net zo zacht en donzig zou willen zijn ..... deze "sleutels" doen de kinderen in een verzamelzak - aan het einde van de tocht komen we hier terug en kan iedereen de eigen sleutel in de zak terug vinden om het gebied te verlaten. Dit soort opdrachtjes beklijft goed als positieve natuurbeleving: "Iets met natuur hebben".


De zintuigen: kijken (ogen) - proeven (mond) - ruiken (neus) - horen (oren) - voelen (huid) - weten (intuitie) - evenwicht (hele lichaam als zintuig gebruiken) - verbinding voelen (hart).


Je kunt de mogelijkheden voor het gebruik van deze zintuigen benutten in je eigen leefomgeving. Specifiek voor Beek-Ubbergen geldt dat dicht bij de bronnetjes aan de voet van de kabouterboom helder bronwater stroomt dat je kunt proeven. Zolang er geen dode dieren in liggen is water te filteren - wat in dit geval de stuwwal heeft gedaan (sijpelt in zo'n 25 jaar tussen de leemlagen = door de zandgrindlagen). Het leuke is hier ook dat je, terwijl je een potje met water vult, gelijk zoetwater-vlokreeftjes te pakken kunt hebben (zie schooltv.nl voor een leuk filmpje). Wees er met proeven allert op waar je iets plukt, want waar honden worden uitgelaten wordt in de bermen gepiest & vos kan lintworm hebben.


Zintuigen bewust worden
Een oude oefening vanuit de yoga gaat als volgt: je sluit met je duimen je oren, je wijsvingers leg je heel zacht over je gesloten ogen (als je drukt ga je sterretjes zien, dat is niet de bedoeling) , met je middelvingers duw je je neusgaten dicht en met je ringvingers dek je je lippen af, die je net zo'n klein spleetje open laat dat je nodig hebt om te ademen. Beluister en voel nu hoe je aandacht naar binnenin je geleid wordt - alles verstilt - haal dan langzaam je handen weg en open geleidelijk je zintuigen - hoe neem je nu de omgeving waar? Doe deze oefening nog een keer.

Je kunt er ook voor kiezen 1 zintuig af te sluiten en geleidelijk te openen, dat heeft een ander effect; je kunt je gewaar worden welk zintuig voor jou het belangrijkste / meest ontwikkeld is in waarnemen. 

Anecdote: We beschikken over veel meer zintuigen dan we alledaags beseffen. N.a.v. het hebben gedaan van de opdracht "een lievelingsplek vinden en daar opgaan in de natuur" zeiden 2 jongetjes (groep 5/6) "wij gaan mediteren". De juf vroeg: wat is dat? Ze antwoordden: we gaan op een fijne plek zitten stil zijn en dan genieten! Na zo'n 10 minuten vroeg ik ze: hoe voelt dat, mediteren op je favoriete plekje in de natuur? De jongens antwoordden: het is net vakantiegevoel. Circe: waar zit dat gevoel in je lichaam? Jongetjes: in je buik! Circe: hoe voelt dat daar dan? Jongetjes: het kriebelt daar! Extra bijzonder, want beide kinderen hadden ADHD en zijn normaal gesproken druk en snel afgeleid. De juf merkte dus tot slot op: moet je nou eens kijken hoe rustig jullie zijn!


Zintuig: proeven
- Vul je potje met water uit de bron + proef ook van het door de gids meegebrachte water. Welke smaakt het lekkerste vind jij? 

NB Mijn opa woonde in Steenwijk en had kalkrijk water - soms gaan er mensen mee op excursie uit Rotterdam en die zeggen dat daar het water ruikt naar chloor en dat er een raar bijsmaakje aan zit. 

- Zoek tamme kastanjes, beukenootjes, walnoten, hazelnoten of wat voor noten er maar groeien in jouw gebied - bekijk ze eerst goed - sluit dan je ogen - eet er eentje op.

- Vind bramen of neem zelf bosbessen mee - leg er eentje in de geopend vooruitgestoken hand van je deelnemers, die de ogen gesloten hebben - laat hen deze bes voelen met de handen: palm vingers vingertoppen en wangen - dan mogen ze hem in de mond stoppen en voelen met de tond en lippen - dan bijten ze er heel zachtjes in voor de 1e smaak (lekker sap....) - dan mogen ze hem helemaal opeten - uitwisselen ervaringen.


Zintuig: kijken 

- Dikke bomen spreken tot de verbeelding. Let op verschil tussen kijken en daadwerkelijk waarnemen = zien - bekijk de kabouterboom - deze heeft veel meegemaakt, kun jij zien wat allemaal? (bliksem, beheer: staalkabels om de takken samen te houden en paaltjes tegen neerstorten door erosie grond, fik in gestookt, muizenholen tussen de wortels, houtworm in stam etc.) - vertel als gids het verhaal het leven van de boom (benut de historie, want deze tamme kastanje is ooit meegebracht door de Romeinen die voedsel nodig hadden voor hun legioenen die hier gelegerd waren, net als in Asterix en Obelix - of kijk op www.natuurverhalen.nl) - laat de kinderen zelf samen een verhaal maken over het leven van deze boom (bijvoorbeeld omdebeurt een zin vertellen).

- Fotomoment: blindgeleide = je neemt je partner mee naar iets in de natuur (slakkenhuisje, bloem, etc.) en parkeert hem zo, dat die wanneer de ogen een seconde open gaan en weer sluiten (als diafragma van een camera) dát ziet. Je kunt ook van te voren zeggen: kijk recht vooruit in de verte - kijk direct voor je voeten - het is direct voor je neus - etc. Wissel van rol en deel dan met elkaar wat 1 tel naar iets kijken betekent voor wat je waarneemt. Breid de oefening uit met: voel na in je lichaam wat het 1 seconde kijken naar iets uit de natuur van binnen met je doet".

- Kleuren: het hele jaar door kun je enorm veel kleuren vinden - in de winter ook? Doe het armbandje met houten kralen om en kijk hoeveel van de kleurtjes van de houten kralen je terug kunt vinden in de natuur om je heen. (Of gebruik glasdecoratiesteentjes, echte mineralen o.i.d.) - een extra verwerkingsoptie is het leggen van een lijst met takken, om daar samen met de gevonden kleuren een schilderij in te maken.

- Natuurdia-show: stop tussen het dubbele raampje van karton iets uit de natuur (bijvoorbeeld de nerven van een blad zijn erg mooi als je het tegen het licht houft, of een bloemblaadje) - wat wil jij de anderen laten zien? Als iedereen de dia klaar heeft, geven we die op "klik" van de begeleider door naar rechts - houd hem omhoog tegen het licht (nooit i nde zon kijken!!).


Zintuig: ruiken
- Loop rond met je potje (fotofilmrolhoudertje met deksel kan mee naar huis) op zoek naar geuren: wrijf eens aan een blad of naald - krab met je nagel over hout - als je denkt dit vind ik wel wat, doe het dan in je potje - maak zo je eigen natuurparfum (geurcocktail) - doe een drupje toverwater uit het pipetflesje er bij voor een nog sterke geur (ga maar na met regen ruikt alles heerlijk) en stamp en roer er eens in met een stokje. Je kunt het geheel nog versieren met een mooie graspluim of iets anders + er een (exotiese) naam bij verzinnen. Geef dan tot slot je potje rond in de kring, zodat je elkaar's geuren en namen kunt meemaken. Wat is geur eigenlijk? Sluip eens net als een roofdier tegen de wind in naar je prooi (spel) zodat die je niet hoort noch ....ruikt!


Zintuig: voelen
- Hang een voeltouw tussen een aantal bomen - je deelnemer sluit de ogen en volgt het touw - onderweg hangen er voorwerpen (dennenappel, veer, steen e.d.) die gevoeld en geraden worden, dan kan het touw weer verder gevolgd worden. Het zelfde kun je doen met natuurvoorwerpen onder een theedoek of in een voeldoos. Kinderen vinden het erg spannend om hun hand door een gat aan de smalle kant van de doos te steken en te voelen wat er in zit. Ogen dicht!

- Voelen met je blote voeten: blindgeleide = loop met je ogen dicht door zand - mos - nat gras - modder - plas regenwater - grind etc. De geleide zorgt er voor dat je allerlei leuke dingen voelt en geen stekels noch ergens tegen aan botst. 

- Boom voelen = kijken met je handen, en terug vinden: blindegeleide leidt je naar een boom en zorgt er voor dat je nergens tegenaan botst.

- In een eierdoos (bijvoorbeel 6 vakjes) verzamel je tegenstellingen in de natuurvoorwerpen: leg deze in 2 rijtjes tegenover elkaar 3x en 3x: hard/zacht - ruw/glad - droog/nat - buigzaam/breekbaar - licht/zwaar etc. Als je klaar bent en een ander (tweetal) ook, dan wissel je dozen uit en raad je om welke tegenstelling het hier gaat.

Anecdote: Eén van de kinderen zag ik worstelen met zijn eierdoos, hij had om de een of andere reden grote moeite met zijn opdracht - hij had gekozen voor leven + dood: de spin, tor en pissebed renden steeds zijn bakje uit.

- Blinde geleide: in tweetallen leidt de ene de ander langs allerlei dingetjes: schors, mos, nat gras, een dennenappel, een douglasspar enzovoorts. Je bouwt zo onderling vertrouwen op - A sluit de ogen en B is je zintuigen: geef een arm voor steun als het terrein ongelijk is - let op voor obstakels en prikkels - let op je tempo, doe het rustig aan - A zorgt voor ervaringen met alle zintuigen die hier mogelijk zijn: geluiden luisteren / texturen voelen / smaken / geuren van hars plantensap (groen) e.d. ruiken.... Wees creatief A en geniet er van B - je kunt hier ook de 1 seconde - camera - sluitertijd van het diafragma van je eigen ogen inpassen, voel het 1 seconde kijken na in je lichaam.


Zintuig: luisteren
- Ga zitten bij de Beek aan de voet van de kabouterboom. Je hoort het water lateren in het watervalletje, klinkende hoge geluidjes waar het tegen keitjes botst, klûk-kluk doet de beek....beluister deze muziek van het water - associeer woorden die je al brainstormend noteert - word als het water - stroom mee - eens een druppel regen, alle water beweegt naar de grote zee - de weg is het avontuur, hier maakt water van alles mee, van verdampen golven breken in de branding tot stromen in de bedding van de aarde of vanuit een grote wolk in de lucht - teken in kleuren de beweging van water: geremd door obstakels iets opgestuwd - omzeilend - overspoelend - golvend - neerstortend - kolkend - meanderend - ...... proef wat schoon water om je er nog meer mee te verbinden.

- Ga met de decibelmeter op pad en meet het geluid van vogels, voorbijgangers, klaterend water, een overvliegende straaljager, iemand die met een motorzaag bezig is .... Kun je je er iets bij voorstellen wat een natuur-eigen geluid is en wat niet natuur-eigen? Wat is het verschil tussen stilte en geluid? Natuur-eigen geluiden komen namelijk voort uit- en keren terug naar stilte.....sommige geluiden horen we als mens niet met het blote oor, zoals vleermuis-echo's (batdetector) en de sapstroom van bomen (stethoscoop) in het voorjaar (bomen met gladde dunne schors, zoals beuk-berk).

- Vind natuurlijke materialen en zwiep zwaai kets er mee tot je een geluid hebt dat je aanspreekt - vorm dan met de anderen een ritme sectie - een orkest - .... Ga met je rug tegen een boomstam staan en neurie zacht - voel wat dit in je lichaam met je doet. Kom zo resonerend eens tot jouw eigen lied dat de relatie - verbinding met deze boom uitdrukt.

Anecdote: Ik ben met een groepje van 6 zussen onderweg, die in de ochtend hun moeder hebben begraven - bij het klank maken metnatuurlijk materiaal stampt er eentje met een zware tak op de aarde en een ander komt tot diepe gromgeluiden van diep binnenin zichzelf - kippevelmoment... Later delen zemet me dat dit een bijzonder troostende helende oefening was die de gelegenheid gaf iets expressie te geven dat van heel diep kwam. 


---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Het hart als zintuig

Het hart als zintuig benutten waarmee je informatie kunt ontvangen en delen: open je hartgebied door je handpalmen voor je borst tegen elkaar te leggen en dan langszaam tot zo'n 30 cm naar opzij te openen met je aandacht ver in het universum - de oneindige uitgestrektheid - dan breng je de handpalmen weer bij elkaar met je aandacht diep in je lichaam.


Om tussen natuur en hart verbinding te maken - de brug te slaan - is het fijn te beginnen met bewust ademen, energie (focus) van je hoofd omlaag te brengen naar je hart, je kunt je hart zich zien openen als een bloem (als je visueel ingesteld bent). Daar wordt vaak het beeld van een roos voor gebruikt, omdat die bloemblaadjes zo mooi geleidelijk over elkaar liggend zich openen en sluiten.


Anecdote: Komang van Bali leert ons de Ang Uhm Mang (Ohm) in combinatie met de white lotus flower (vibrant and alive) + golden diamond energy daar in. Vanuit gebedshouding herhalen we de mantra AngHumMang en stellen ons de white lotus flower + golden diamond enery voor dat van boven het hoofd afdaalt in het hart - AUM zingend strekken we de armen opzij met de handpalmen omhoog, kijk rechts feel something in je handpalm - kijk links feel something in je handpalm - dat gevoel staat voor Brahma Vishnu Shiva - breng je handen boven je hoofd met de palmen tegen elkaar en dan omlaag naar het hart = gebedshouding; voel en zeg: "this is me, this is my life, this is what I share"- dan openen we onze handen als deuren / ramen van het hart = hart openen: ander, de boom, de bloem of water of ....: "this is us, this is our live, this is what we share".

Voor sommigen is het een diepe intense ervaring van verbinding in liefdevol licht, een warm ontspannen blij gevoel ....voor anderen is er niks, tranen, verwarring .... ik vind het een prachtige oefening en doe het tegenwoordig regelmatig her en der als ik ergens ben. Voor de stiltewandeling tijdens de landelijke dag van de stilte heb ik een eenvoudige versie uitgeprobeerd: 

je houdt je handen in gebedshouding voor je hart en brengt met gesloten ogen je aandacht naar jezelf en je adem - dan open je je ogen en kijkt wat je aandacht trekt in de natuur om je heen - dan open je met de intentie van verbinding willen delen met je handen symbolies je hart en zegt: fijn dat je er bent - en voelt na wat de respons is van waar je je op richt (zon water boom bloem vogel) - dan sluit je je handen = je verbinding weer en gaat terug met je aandacht naar jezelf en voelt even na. Je kunt deze oefening herhalen met andere dingetjes om je heen in de natuur, totdat je er genoeg van hebt.